مقدمه: زمانی برای بازاندیشی در مفهوم رهبری

در دنیای متغیر امروز، الگوهای سنتی رهبری دیگر پاسخ‌گوی نیازهای پیچیده و چندبُعدی جوامع و سازمان‌ها نیستند. زمانی رهبری را فرمان‌دادن از بالا، تصمیم‌گیری یک‌طرفه و هدایت جمع با قدرت می‌دانستند. اما اکنون، واقعیت‌های نوظهور ما را به بازنگری در این تعریف فرا می‌خوانند.
آیا وقت آن نرسیده که قدرت را از برج‌های عاج پایین آورده و به ریشه‌ها بازگردانیم؟
در این مقاله به بررسی رهبری مردم‌محور یا به‌بیان دیگر رهبری از زمین به بالا می‌پردازیم؛ مدلی که بر گوش‌دادن، مشارکت و همدلی بنا شده و آینده‌ای متفاوت برای مدیریت ترسیم می‌کند.

رهبری مردم‌محور چیست؟

رهبری مردم‌محور مدلی از هدایت است که به‌جای کنترل از بالا، بر درک، حمایت و تعامل با افراد تمرکز دارد. در این مدل، رهبر نه‌تنها فرمانده نیست، بلکه خدمت‌گزار و تسهیل‌گر است.
از جمله ویژگی‌های بارز این نوع رهبری می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• گوش‌دادن فعال به نیازها و دغدغه‌های دیگران

• تقویت حس مالکیت جمعی در تصمیم‌گیری‌ها

• ایجاد اعتماد و شفافیت در عملکرد

• رشد فردی و گروهی به‌صورت هم‌زمان

این رویکرد بیشتر شبیه باغبانی است تا فرماندهی؛ رهبر مانند باغبانی است که زمینه را برای رشد دیگران فراهم می‌سازد.

چرا امروز بیش از هر زمان دیگر به این رویکرد نیاز داریم؟

در دنیای پرشتاب، پیچیده و متصل امروز، نیاز به رهبری انسانی‌تر و فراگیرتر بیش از پیش احساس می‌شود. دلایل متعددی این نیاز را برجسته می‌سازند:

1. ظهور نسل‌های جدید (نسل Z و آلفا) که به‌دنبال معنا، مشارکت و صداقت در محیط کار و جامعه هستند.

2. افزایش بحران‌های اجتماعی و محیط‌زیستی که راه‌حل‌های مشارکتی و مردمی را می‌طلبند.

3. تحول در تکنولوژی و ساختارهای سازمانی که ساختارهای سلسله‌مراتبی را ناکارآمد کرده‌اند.

4. فرهنگ پاسخگویی و شفافیت که در عصر شبکه‌های اجتماعی رشد یافته است.

نمونه‌هایی از رهبری از پایین به بالا

برخی از موفق‌ترین رهبران دنیا – چه در سیاست، چه در کسب‌و‌کار یا فعالیت‌های اجتماعی – از این رویکرد پیروی کرده‌اند.

• جاسیندا آردرن، نخست‌وزیر سابق نیوزیلند، با همدلی، شفافیت و ارتباط انسانی، دوران کرونا را با بالاترین رضایت عمومی مدیریت کرد.

• شرکت پاتاگونیا با ساختار مشارکتی و تعهد به محیط‌زیست، نشان داد که رهبری مبتنی بر ارزش‌های مردم‌محور می‌تواند هم سودآور باشد و هم تاثیرگذار.

• جنبش‌های اجتماعی مردمی مانند Extinction Rebellion نیز بدون رهبری متمرکز، با قدرت جمعی و همبستگی پیش رفته‌اند.